Ndërtimi i një sistemi rregullator modern për kontrollin e cannabis-it për qëllime mjekësore dhe industriale kërkon jo vetëm një kuadër ligjor të avancuar, por edhe institucione të afta për ta zbatuar atë në përputhje me standardet më të larta ndërkombëtare. Në këtë kontekst, mbështetja e ofruar nga instrumenti TAIEX (Technical Assistance and Information Exchange) i Bashkimit Evropian përbën një moment të rëndësishëm në procesin e konsolidimit institucional të Agjencisë Kombëtare të Kontrollit të Cannabis-it dhe në zhvillimin e kapaciteteve të administratës shqiptare për zbatimin efektiv të Ligjit nr. 61/2023. 

TAIEX është një nga instrumentet kryesore të Komisionit Evropian për transferimin e ekspertizës ndërmjet administratave publike, duke mbështetur vendet përfituese në harmonizimin e legjislacionit dhe praktikave administrative me acquis të Bashkimit Evropian. Përmes këtij projekti, Agjencia përfitoi një platformë të drejtpërdrejtë bashkëpunimi me autoritete rregullatore, institucione publike dhe ekspertë evropianë, me synimin për të përvetësuar modele të provuara të organizimit institucional, mbikëqyrjes dhe kontrollit të sektorit të cannabis-it për qëllime mjekësore dhe industriale.

Një komponent thelbësor i projektit ishte zhvillimi i dy vizitave studimore në Portugali dhe Itali, të cilat ofruan mundësinë për të analizuar në praktikë funksionimin e sistemeve kombëtare të rregullimit të cannabis-it mjekësor. Delegacioni shqiptar u njoh me organizimin institucional të autoriteteve përgjegjëse, procedurat e licencimit, sistemet e kontrollit dhe inspektimit, mekanizmat e gjurmueshmërisë, standardet e cilësisë dhe mënyrën se si koordinohen funksionet ndërmjet institucioneve përgjegjëse për shëndetin, sigurinë, kontrollin dhe administrimin publik. 

Gjatë vizitës në Portugali, vëmendje e veçantë iu kushtua funksionimit të autoriteteve kombëtare përgjegjëse për politikat e drogave dhe barnave, si dhe mekanizmave të monitorimit dhe paralajmërimit të hershëm për substancat psikoaktive. Takimet me INFARMED, ICAD dhe EUDA krijuan një panoramë të plotë mbi mënyrën se si ndërtohet një sistem rregullator i bazuar në koordinim ndërinstitucional, analizë të riskut dhe përdorim të evidencës shkencore në proceset vendimmarrëse. Një rëndësi të veçantë pati edhe vizita pranë një operatori të licencuar, ku u analizua zbatimi praktik i standardeve Good Agricultural and Collection Practices (GACP) dhe Good Manufacturing Practices (GMP) në proceset e kultivimit dhe përpunimit. 

Vizita studimore në Itali plotësoi këtë eksperiencë duke ofruar një perspektivë të avancuar mbi modelin italian të kontrollit të cannabis-it mjekësor. Takimet me Ministrinë Italiane të Shëndetësisë, Agjencinë Italiane të Barnave (AIFA), Zyrën Qendrore të Narkotikëve dhe Stabilimentin Kimiko-Farmaceutik Ushtarak në Firence mundësuan analizimin e praktikave më të mira në administrimin e autorizimeve, kontrollin e importeve dhe eksporteve, monitorimin e recetave mjekësore, zbatimin e standardeve EU-GMP dhe organizimin e një zinxhiri të mbyllur prodhimi. Një nga mësimet më të rëndësishme të përfituara ishte rëndësia e ndarjes së qartë të funksioneve ndërmjet autoritetit rregullator, autoritetit licencues dhe strukturave të inspektimit, një parim themelor i konventave ndërkombëtare për kontrollin e narkotikëve dhe i praktikave më të mira evropiane. 

Përfitimet e projektit shkuan përtej dimensionit teknik. Transferimi i ekspertizës, shkëmbimi i praktikave më të mira dhe dialogu i drejtpërdrejtë me autoritetet homologe krijuan një bazë të rëndësishme për zhvillimin e mëtejshëm të kuadrit rregullator shqiptar. Përvoja e fituar u reflektua në forcimin e kapaciteteve profesionale të stafit, në përmirësimin e procedurave administrative dhe në mbështetjen e procesit të hartimit të akteve nënligjore dhe mekanizmave të mbikëqyrjes, duke kontribuar në ndërtimin e një sistemi më të sigurt, më transparent dhe më efektiv.

Një tjetër rezultat me vlerë strategjike ishte krijimi i marrëdhënieve të qëndrueshme me institucione homologe evropiane. Këto lidhje jo vetëm që mundësojnë vazhdimësinë e shkëmbimit të ekspertizës, por krijojnë gjithashtu mundësi për bashkëpunime të ardhshme, iniciativa të përbashkëta dhe pjesëmarrje në rrjete profesionale që mbështesin zhvillimin e administratës publike dhe përmirësimin e vazhdueshëm të praktikave rregullatore.

Në një perspektivë më të gjerë, projekti TAIEX kontribuoi në zhvillimin e një kulture institucionale të bazuar në profesionalizëm, bashkëpunim ndërinstitucional, transparencë dhe vendimmarrje të mbështetur në evidencë. Ai forcoi aftësinë e Agjencisë për të identifikuar dhe përshtatur praktikat më të avancuara evropiane, duke i integruar ato në zhvillimin e sistemit kombëtar të kontrollit të cannabis-it.

Në përputhje me objektivat e procesit të integrimit evropian, ky projekt përfaqëson shumë më tepër sesa një program asistence teknike. Ai përbën një investim strategjik në zhvillimin institucional të Republikës së Shqipërisë dhe në ndërtimin e një autoriteti rregullator modern, të besueshëm dhe të orientuar drejt standardeve të Bashkimit Evropian. Përmes mbështetjes së TAIEX, Agjencia ka konsoliduar themelet e një modeli rregullator që ndërthur ekspertizën shkencore, integritetin institucional, bashkëpunimin ndërkombëtar dhe mbrojtjen e interesit publik, duke e pozicionuar Shqipërinë në një trajektore të qartë drejt harmonizimit të plotë me praktikat më të mira evropiane.